Tôi là đâu? Đây là ai

(English version - to be updated)

Tôi chưa bao giờ nghĩ sẽ có ngày mình không còn muốn làm ở công ty do chính mình tạo ra. Công ty mà tôi đã từng sống chết, đã đổ vào đó không biết bao nhiêu tâm huyết và tuổi trẻ.

Nhưng khi hạnh phúc, có ai nghĩ tới ngày chia tay đâu.

Cũng giống như yêu người ta vậy. Lúc còn yêu, còn vui, ta cứ như con thiêu thân, tất cả đổ vào một chỗ. Nhưng khi tình cảm không còn, tất cả những điều tuyệt vời trước kia bỗng chốc trở nên vô nghĩa, tan đi như bông tuyết trên lòng bàn tay. Tôi mới nhận ra mọi thứ đều mong manh. Mọi thứ đều có thể thay đổi theo thời gian, kể cả chính mình.

Có người quen nói với tôi gần đây: "Năm nay khác năm ngoái em à. Thời gian làm con người thay đổi, xưa khác, giờ khác."

Tôi chỉ không ngờ người thay đổi đó là mình.

Thêm một tuổi, tôi hiểu về bản thân nhiều hơn. Tôi khóc, không phải vì áp lực công việc hay cuộc sống. Mà vì sự bất lực của chính mình. Và vì một ngọn lửa từng cháy bỏng đang lụi dần trong lòng mà không biết làm sao thổi lại.

Có những tâm sự không biết nói cùng ai. Tôi chán ghét tất cả những gì mình đang làm. Mỗi ngày đi làm là một ngày nặng nề, tâm hồn như mang đá. Lúc đó tôi mới thấm câu nói muôn đời: "Khi đã có ý nghĩ ra đi, thì không còn níu kéo được, chỉ có thể làm chậm chứ không thay đổi được."

Vừa viết bài này vừa nghe "Hoa nở không màu" của Hoài Lâm thật thấm!

Mọi chuyện bắt đầu từ đầu năm ngoái. Sau nhiều năm tích tụ, kiệt sức nghề nghiệp cuối cùng cũng ập đến. Tôi nghĩ đây là thứ không ai tránh được, chỉ là sớm hay muộn, đặc biệt với người làm lãnh đạo ở một outsourcing agency. Kiệt sức dẫn tới căng thẳng, bực dọc, cái gì cũng thấy khó chịu. Và với người có ADHD như tôi, kiệt sức sinh ra chán ghét công việc, trì trệ, hiệu suất đi xuống.

Lúc đầu tôi tưởng chỉ là do va chạm với người đồng sáng lập, do khác biệt trong định hướng và cách làm việc. Nhưng nhìn lại, tôi hiểu ra một phần của vấn đề không đơn giản chỉ là bất đồng quan điểm.

Người có ADHD thường mang trong mình một thứ gọi là RSD, tức nhạy cảm thái quá với sự từ chối. Một lời phê bình nhỏ, một bất đồng trong cuộc họp, một cái nhìn không đồng tình, với người bình thường có thể bỏ qua được, nhưng với não ADHD, nó có thể kéo cả ngày xuống đáy. Không phải vì chúng ta yếu đuối. Mà vì não bộ xử lý những tín hiệu đó mạnh hơn, sâu hơn, và lâu hơn bình thường rất nhiều.

Nên tôi vẫn cố thay đổi tư duy, cố cải thiện mỗi ngày. Nhưng đến khi phát hiện ra mình có ADHD vào quý cuối năm 2025, tôi hiểu ra một điều: dù cố gắng đến đâu, tôi sẽ không bao giờ xử lý triệt để được những thiếu sót của mình ở vị trí này. Tôi đang hoạt động ngoài vùng an toàn của não bộ mình, và đã như vậy từ rất lâu mà không biết.

Về phát triển cá nhân, tôi vẫn còn nhiều hoài bão. Tôi hiểu mình cần học thêm những gì để tồn tại trong cơn bão trí tuệ nhân tạo đang đến. Nhưng phát triển công ty là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Bạn sẽ khó hình dung được cảm giác của tôi lúc đó. Là người sáng lập, điều hành một outsourcing agency với môi trường vốn dĩ hỗn loạn, áp lực, rồi một ngày đẹp trời nhận ra rằng từ khi sinh ra, mình chưa bao giờ thực sự phù hợp với vị trí đó. Rằng thế giới này được xây dựng cho những bộ não khác, không phải bộ não của mình.

Nếu đây là món quà từ thượng đế, thưa ngài, con có thể trả lại không?

Tôi đọc nhiều sách. Sách khoa học, sách chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, sách nào cũng nói ADHD có nhiều mặt mạnh. Đồng ý. Nhưng những mặt thiếu sót thì quá khủng khiếp, và rất khó được chấp nhận trong một thế giới được thiết kế cho người bình thường. Đặc biệt những năm đầu đời. Và sau đó, cuộc chiến vẫn tiếp tục.

Với người có ADHD, mỗi ngày là một trải nghiệm mới, một thử thách mới. Đôi khi là một nỗi đau mới.

Nhưng nỗi đau đó có trở thành trải nghiệm tốt hay không, phụ thuộc rất lớn vào người bên cạnh. Nếu họ thấu hiểu và mang lại sự tích cực, cuộc sống này vẫn rất đáng sống.

Tôi may mắn. Mẹ tôi thấu hiểu tôi. Vợ tôi là người phụ nữ tuyệt vời, yêu thương và ủng hộ tôi trong mọi quyết định. Không phải ai cũng có được điều đó, và tôi không bao giờ quên mình may mắn đến mức nào.

Với các bạn trẻ đang đọc bài này.

Cuộc sống vốn đã có nhiều bất công. Với người có ADHD, sự bất công đó nhân lên nhiều lần. Và đôi khi chúng ta rơi xuống đáy.

Lúc đó, thứ tốt nhất tôi biết là nói ra. Tìm một người không phán xét, và tâm sự với họ. Họ không cần cho lời khuyên, không cần giải quyết gì hết. Chỉ cần ngồi đó lắng nghe, đã là quá đủ rồi.

Có một điều ít ai giải thích rõ: não ADHD không vận hành theo tầm quan trọng hay deadline như não người bình thường. Nó vận hành theo hứng thú, theo thử thách, theo ý nghĩa cá nhân. Các nhà khoa học gọi đây là hệ thần kinh vận hành theo hứng thú. Khi công việc còn mới, còn kích thích, não hoạt động xuất sắc. Nhưng khi ngọn lửa tắt, khi không còn thấy hứng thú hay ý nghĩa trong những gì mình làm, não bắt đầu thiếu hụt dopamine và mọi thứ đi xuống rất nhanh.

Hiệu suất giảm trước. Rồi đến chán ghét bản thân. Rồi mất tự tin. Rồi mông lung không biết mình đang làm gì, cần đi đâu, thuộc về đâu. Và ở đây, RSD lại nhảy vào. Mỗi lần thất bại nhỏ, mỗi lần bị chỉ trích, mỗi lần cảm thấy mình không đủ tốt, não ADHD xử lý nó nặng nề hơn rất nhiều so với người bình thường. Hai thứ đó cộng lại với nhau, thiếu dopamine và nhạy cảm thái quá với thất bại, tạo ra một vòng xoáy rất khó thoát ra nếu không có ai bên cạnh.

Không phải bạn yếu. Là bạn đang chạy trên nhiên liệu sai, trong môi trường sai, mà không ai nói cho bạn biết từ đầu.

Nếu bạn đang chán ghét công việc mình làm, đừng cố gồng thêm. Người bình thường có thể gạt bỏ cảm xúc để tiếp tục, người có ADHD thì không, hiệu suất chỉ có đi xuống. Bạn cần một thứ gì đó mới để cứu vớt lại chính mình. Ở lâu trong trạng thái chán ghét đó rất nguy hiểm, nó có thể dẫn tới trầm cảm và những hệ quả tệ hơn nhiều.

Nhưng rồi mọi chuyện sẽ qua. Tôi biết vì tôi đã đi qua rồi.

Cuộc chiến hàng ngày là một vòng lặp rất bình thường với người có ADHD. Bình thường không có nghĩa là dễ. Chỉ có nghĩa là bạn không cô đơn trong đó.